Memoriam keessatti, Tooni Hoare

Yaadannoo: Sir Chaarlis Antoonii Riichaard Hoore (Toonii Hoore)

Addunyaan kompiitaraa arkiteektoota hundeessan keessaa tokko dhabeera. Sir Charles Antony Richard Hoare, kan hundaan Tony Hoare jedhamuun beekamu, hambaa jecha jechaatti huccuu sooftiweerii har’a itti fayyadamnu hunda keessatti hodhame dhiisee du’aan boqote. Warra Mewayz, sirna hojii daldalaa moojuularii ijaaruuf, hojiin isaa seenaa barnootaa qofa miti; innis dhagaa bu’uuraa dizaayinii sirnaa amanamaa fi gahumsa qabuudha. Duuti isaa dhiibbaa gadi fagoo gumaachi isaa irratti, loojikii bareedaa algorithm quicksort irraa kaasee hanga seera bu’uuraa sirrii ta’uu sooftiweerii guddina ammayyaa qajeelchanitti akka xiinxallu nu afeera.

Arkiteektii Elegance: Quicksort fi Wabii Null

Maqaan Tooni Hoare gumaacha siidaa lamaa wajjin walfakkaata, garuu haala nama ajaa'ibuun wal faallaa ta'e. Bara 1960tti, algoritmiin saffisaan sassaabuu (quicksort algorithm) kalaqe, hojii gahumsa guddaa qabuu fi mala sassaabuu baay’ee qoratamee fi itti fayyadaman keessaa tokko ta’ee hafeera. Bareedinni isaa mala "qoqqoodisii fi mo'achuu" jedhu keessatti argama, yaad-rimeen kun falaasama moojuularii Mewayz waliin gadi fageenyaan kan sagalee dhageessisudha. Adeemsa daldalaa walxaxaa gara moojuulota bulfamuu danda'anitti, wal-hojii danda'anitti caccabsuun waltajjii keenya ijaarra, akkuma quicksort rakkoo gahumsaan furuuf caccabsu.

Faallaa kanaatiin, Hoare bara 1965tti yaad-rimee wabii null jedhu kan jalqabe yoo ta'u, boodarra "dogongora doolaara biliyoonaan lakkaa'amu" jedhee waame. Kalaqni kun, gatii dhabamuu bakka bu'uuf kan yaadame, osoo hin beekin madda jalqabaa dogoggora yeroo gaggeeffamaa fi dogoggora waggoota kurnaniif ta'e. Ta'us, "dogongorri" kun illee barumsa gad of qabuu fi barbaachisummaa dizaayinii cimaa ture-barnoota akkaataa sirna dandamachuu Mewayz keessatti ijaarru odeeffannoo kennu, bakka caasaan deetaa ifa ta'ee fi dogoggora qabachuun hunda caalaa barbaachisaa ta'etti.

Bu’uura Sirrummaa: Loojikii Hoare

Tarii gumaachi Hoare inni guddaan bara 1969tti Hoare Logic qopheessuu ture.Sirni idilee kun sirrii ta’uu sagantaalee kompiitaraa mirkaneessuuf bu’uura herregaa ni kenna. Sadii bifa `{P} C {Q}` fayyadama, bakka `P` haal-duree, `C` ajaja, fi `Q` haal-duree boodaa. Kana jechuun yoo ajajni C osoo hin hojjetiin dura haalli dursaa P dhugaa ta'e, haalli boodaa Q booda dhugaa ta'uun isaa mirkanaa'a.

Mirkaneessa idilee guutuu hojiirra oolchuun yeroo baayyee naannoo daldalaa saffisaa ta’e keessatti qabatamaa kan hin taane ta’us, seera bu’uuraa Hoare Logic gatii guddaa qabu. Isaanis waa’ee galtee, oomishaa fi bu’aa cinaa qaama sooftiweerii hunda cimsinee akka yaadnu nu barsiisu. Mewayz keessatti, kun gara moojuulota keenya waliigaltee ifa ta’ee fi amala sirriitti ibsameen dizaayinii gochuutti hiika, yeroo kutaalee OS daldalaa kee adda addaa walitti hidhu, akka isaan tilmaamamuu fi amanamummaadhaan waliin hojjetan mirkaneessa.

Barnoota Sooftiweerii Ammayyaa fi Sirna Daldalaa

Hojiin Tooni Hoare hojjettoota sooftiweerii har'aa fi ijaarsitoota waltajjiif barnoota bara baraa kenna. Hojiin isaa ifa taʼuu, salphaa taʼuu fi qulqullina barbaaduu kan hin boqonne taʼuu isaa ni falma ture. Bara tuullaan sooftiweerii walxaxaa ta’aa dhufe kanatti, qajeeltoowwan kun yeroo kamiyyuu caalaa murteessoo dha. Isaanis walqunnamtii fayyadamaa fi API jalatti qulqullinni ijoo sirna tokkoo sagalee loojikii isaa irratti akka hundaa'u nu yaadachiisu.

Mewayz keessatti, OS daldalaa humna guddaa qabuu fi amanamaa ta'e uumuudhaan barumsawwan kana of keessaa qabuuf carraaqna. Fayyadamtoonni keenya tasgabbii dhabuu bu’uuraa osoo hin yaadda’iin adeemsa hojii isaanii ofitti amanamummaadhaan ofumaan hojjechuu fi walitti makuu akka danda’aniif bu’uura cimaa ijaaruu irratti xiyyeeffanna. Mul'anni Hoare sooftiweerii sirrii ta'uun isaa mirkanaa'e moojuulii gadhiifnu hunda keessatti ciminaaf dursa akka kenninu nu kakaasa.

Gumaacha ijoo Tooni Hoare kanneen akka:

jechuun ni danda’ama
• Algorithm Quicksort (1960): Algoritmii saaguu gahumsa olaanaa qabu kan paradigm qoqqoodinsaa fi mo’achuu irratti hundaa’e.
• Hoare Logic (1969): Sirna sirnaa waa’ee sirrii ta’uu sagantaalee kompiitaraa sababeeffachuuf gargaaru.
• Adeemsa Tartiiba Walqunnamsiisuu (CSP): Moodeela bu’uuraa sagantaa walfakkaatu, afaanota akka Go irratti dhiibbaa uumuu.
• The Null Reference (1965): Kalaqa dhiibbaa guddaa kan qabu, boodarra kan gaabbu ta’us, kan dizaayinii afaan sagantaa waggoota kurnan lamaan darbaniif boce.